KALAALLIT NUNAANNUT TIKILLUARIT

Asasarput suleqat (suleqatissarput)
Kalaallit Nunaanni najugaqarneq sulinerlu inuunermi puigunaatsuupput. Ilinnuinnaanngitsoq, aammali ilaquttat sinnerinut. Inuiaqatigiit, kultuuri pinngortitarlu puigunaatsunngortartut nuannersunillu eqqaamasaqarfiusartut inuunerup sinneranik sunniisartut.
Kalaallit Nunaanni nunasineq qanoq nassaqarnersoq pillugu soorunami illinnut ilaquttannullu amerlasuunik apeqqutissaqartitsivoq eqqarsaatersornarlunilu. Taamaammat Kalaallit Nunaanni ulluinnarni inuuneq pillugu paasissutissiiffigilaarusuppakkit. Paasissutissat ilisimasassallu nalinginnaasut amerlasuut nittartakkani talerpiuk tungaani attavigisinnaasanni nassaarisinnaavatit.

ULLUINNARNI INUUNEQ

Kalaallit Nunaanni inuuneq danskit inuunerannit allaanerujussuunngilaq. Immaqali ulapinnannginnerulaarpoq puullaaqinannginnerullunilu. Kalaallit Nunaanni illoqarfiit minnerupput paasissaanerullutillu. Biilit ikinnerupput, angallanneq annikinnerulluni kiisalu atuarfimmut suliffimmullu aqqut naannerulluni. Taamaakkaluartoq ilaqutariit inuulluarnissaannut atugassasi tamaasa pissarsiarisinnaavasi, ulluinnarnilu inuunermik ingerlatsinissamut amigaateqartoqanngilaq. Nakorsat, kigutit nakorsaat, paaqqinnittarfiit, atuarfiit pisiniarfissallu tamarmik ingerlalluartuupput.

Meeqqat inuunerat
Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiinneq ammasuuvoq ataatsimoorfiullunilu ingerlalluartoq, qanilaarneq, toqqissisimaneq inukkuminartuussuserlu pingaartinneqarluinnarlutik. Meeqqali misigisaqassapput, ikinngutit, atuarneq sunngiffimmilu periarfissat Danmarkimi pissutsinut nallersuussinnaalluartunik. Silarsuaq minnerusoq, toqqissisimanarnerusoq paasiuminarnerusorlu meeqqat misigissavaat. Inuiaqatigiinni atugarissaarfiusumi nutaaliami periarfissat pinngitsuunngikkaluarlugit. Misigisassalli paasisassallu nunarsuarmi sumiiffinni allani misiginngisaannagassaat.

Peqqinnissaqarfik
Illoqarfinni ataasiakkaat nunap immikkoortuinut napparsimmaveqarput imaluunniit peqqinnissaqarfeqarlutik kigutillu nakorsiartarfeqarlutik. Taakkunani pitsaaliuineqarpoq kiisalu peqqissutsikkut nakorsarneqarnikkullu suliassat nalinginnaasut isumagineqartarlutik. Nuna tamakkerlugu napparsimmaveqarfissuaq Nuummiittoq napparsimmaviuvoq tamakkerluni inerisarsimasoq nutaaliaasorlu, nakorsarneqarnissat immikkut ittuunerusut tassani isumagineqartarlutik.

Pisiniarfiit pisiniartarnerillu
Ulluinnarni nioqqutissanik, atisanik, kamippannik atugassanilluunniit allanik pisiniarniaraanni, Kalaallit Nunaanni pisiniarfissuarni pisariaqartitavit amerlanersaat pissarsiarisinnaavatit. Illoqarfinni annerni arlalinnik immikkut pisiniarfeqarpoq, soorlu Danmarkimi ilisimasatsitut.
Nioqqutissat ulluinnarni atugassat nalinginnaasut Danmarkimisut akeqarput, allaat neqit, paarnat naatitallu akisunerulaaginnarlutik. Immuk nutaaq soorunami akisuvoq, paarlattuanilli immussuit Danmarkimit akikinnerupput, Kalaallit Nunaat EU-mut ilaasortaannginnera peqqutigalugu.

”Kalaalimineerniarfinni” nioqqutissat nutaat
Kalaallit Nunaata nammineq tunisassiaatai, soorlu tuttup neqqaa, umimmaap, puisip arferullu neqaa kiisalu aalisakkat aamma raajat akikitsuupput, ooqattagassallu tamakku pinngitsoorniaqinagit. Kalaallit Nunaanni nioqqutissat nutaat pisiarineqartuarsinnaapput ”Kalaalimineerniarfinnik” taasartakkani – silami pisiniarfiit inuussutissarsiutigalugu piniartut, aallaaniartartut aalisartullu ukiup qanoq ilinerani pisarisartakkaminnik tuniniaaffigisartagaat.

SUNNGIFFIK

Sunngiffimmi sammisartakkat Danmarkimi sammisinnaasat 90 %-ii aamma Kalaallit Nunaanni periarfissaapput. Sinneruttut 10 %-isut tassaapput Kalaallit Nunaata immikkuullarissutigisai. Pinngortitami misigisassat puigunaatsut, kalaallit kultuuriat oqaluttuassartaallu, kiisalu aallaaniarnissamut, aalisarnissamut sisorarnissamullu periarfissat nallerneqarsinnaanngitsut.

Sunngiffimmi sammisassat
Café-t, pisinarfiit, timersortarfiit. Kalaallit Nunaanni sammisassaaleqinngillat. Amerlanerit Danmarkimit ilisimareerpatit. Taamattaaq illup iluani silamilu timersuutinut periarfissaqarluarpoq. Timersortarfiit timersortartullu peqatigiiffii, isikkamik arsarneq, assammik arsaanneq, sulorarneq, volleyball, eqaarsaarneq allaallumi taek-won-do aamma sukuutsinik assakaasulinnik hockey. Aammattaaq Nuummi pigineqarput naluttarfik, timigissartarfiit, golf, fiilmertarfik kiisalu meeqqanut kulturikkullu illorsuit sunngiffimmi sammisassanut, ilinniarfissanut aaqqissuussanullu pitsaasunik periarfissiisut.

Pinngortitami misigisassat
Misigisassat amerlanerit annertunerusullu Kalaallit Nunaata pinngortitaani silami periarfissaapput, ukioq kaajallallugu. Pinngortitaq tupinnarluinnartoq innarligaanngitsorlu qaqqaqartoq, kangerloqartoq silaannarlu saligaannersaq najuussussallugu misigisimanngisaannakkat. Sisoraatinik sangusaarfiit ujakkaartarfiillu aajukoralaarsuit.
Sisoraatinik timersorneq, qimusserneq, snescootererneq apummilu sammisassat allat ukiuunerani pissusissamisoortumik periarfissaapput, aamma nunasisunut. Sunngiffimmi sammisassat taamaattut illit ilaquttavillu taamaallaat maani misigisinnaasaat.